بورخس، پیشگام جادو در نویسندگی

120
زمان مطالعه: ۳ دقیقه
پیش از این به بهانه صد سالگی های‌اسمیت درباره او و دنیایی که کمک کرد تا چنین نویسنده‌ای متولد شود نوشتیم. کمی بعد دیکنز و تاثیری که حبس و زندان بر افکار و آثارش گذاشته‌ را مورد بررسی قرار دادیم. این بار نوبت ادبیات آمریکای لاتین است و خورخه‌لوئیس‌ بورخس بزرگ و تاثیرش را بر دنیای داستان بررسی کرده‌ایم.

خورخه لوئیس بورخس(۱۸۹۹-۱۹۸۶) می‌تواند به تنهایی بار مهم‌ترین و تاثیر‌گذارترین نویسنده داستان‌های جدید در آمریکای لاتین را به دوش بکشد. تخیلات رهای او در داستان‌ها پنجره جدیدی به روی بسیاری باز کرد که به راحتی می‌توان رد پایش را در آثار افرادی مثل خولیو کورتاسار، گابریل گارسیا مارکز، کارلوس فوئنتس و ماریو بارگاس یوسا مشاهده کرد.

پیش از بورخس داستان‌های آمریکای لاتین حکم نقاشی‌هایی را داشتند که واقعیت را با جزئیات لاتینی‌اش ترسیم می‌کرد. توصیف بر اعمال و محیط بر شخصیت‌ها ارجحیت داشتند. پیام اجتماعی اغلب مهم‌تر از هنر و شیوه روایت بود.

بعد از بورخس داستان‌ها و روایت‌های آمریکای لاتین دیگر ماهیتی مستند نداشتند. شخصیت درونی انسان‌ها برجسته‌تر شدند و واقعیت تفسیر‌های مختلفی به خودش دید. صدای روای‌ها، زبان و احساسات شخصیت‌ها جایگاه جدید پیدا کرد و به طور خلاصه اگر بورخس و داستان‌هایش نبود این سنت‌شکنی در روایت غیر ممکن می‌شد.

آدولفو بیوئی کاسارس، دوست، همکار و هم‌پای بورخس گفته بود که نوشته‌های او «منزلگاهی است میان مقاله و داستان.» او حرفش را در داستان‌ها با به کار بردن هزارتوها، شطرنج‌ها و آیینه‌ها می‌زند.

بورخس اکثر سال‌های کودکی با بیماری دست به گریبان بود. در نتیجه فرصتی نداشت تا با هم‌سن و سالانش بازی کند. سال ۱۹۱۴ خانواده‌اش به خاطر شروع بیماری کاهش بینایی پدرش و تلاش برای درمان آن به ژنو سوئیس نقل مکان کرد.

بیشتر وقت بورخس در کتابخانه پدرش می‌گذشت. کتابخانه‌ای که در آن کتاب «شب‌های عربی» ریچارد فرانسیس بورتن، کتاب‌های آرتور شوپنهاور و فردریش نیچه، کتاب‌های علمی-تخیلی اچ‌.جی ولز، مطالعات تلمود و داستان‌های شگفت‌انگیز راهزنان خونخوار مرزی آرژانتین به راحتی پیدا می‌شد.

بورخس تا رسیدن به سن ۲۰ سالگی به انگلیسی و فرانسه مسلط بود و معلومات خوبی در زمینه زبان لاتین و عبری داشت. زبان فرانسه و آلمان را به فراخور زندگی در شرایط و کشورهای مختلف می‌دانست. اشکال مختلف ادبی را امتحان کرد و سعی کرد با نوشتن در چند نشریه آوانگارد و سنت‌شکن اسم و رسمی برای خودش پیدا کند. اما اینها چیزی نبود که بتواند از طریق آنها زندگی‌اش را تامین کند.

سال ۱۹۲۱ به بوئنوس‌آیرس، پایتحت آرژانتین و زادگاهش برگشت. تصمیم گرفت کارمند کتابخانه‌ شهرداری شود. این شغل را دوست نداشت اما بعد از مرگ پدرش در سال ۱۹۳۸ چاره دیگری برایش باقی نمانده‌بود.

بین سال‌های ۱۹۴۰تا ۵۰ بیشتر آثارش را منتشر کرد و آرام آرام به شهرت رسید. هر قدر شهرتش بیشتر می‌شد قوه بینایی‌اش تحلیل می‌رفت. پیش از مرگ زمانی که رئیس‌ کتابخانه‌ملی آرژانتین شد به طور کامل نابینا بود.

بارها برای دریافت نوبل ادبیات نامزد شد اما هیچ وقت نتوانست آن را به دست بیاورد. تا اینکه سال ۱۹۶۱ فرا رسید و زندگی بورخس و ادبیات معاصر غرب برای همیشه تغییر کرد.

او نخستین جایزه ادبی فورمنتور از سوی جامعه بین‌المللی ناشران برای کارنامه ادبی‌اش به دست آورد. این جایزه به طور مشترک به بکت و بورخس رسید.

ادوین ویلیامسون در زندگی‌نامه نوشت بورخس آورده که چند‌تن از نویسنده‌های مطرح مثل آیریس مورداک و آلبرتو موراویا برای دادن این جایزه به بورخس لابی کرده‌بودند. او تا قبل از دریافت این جایزه هیچ اسمی از جایزه یا نویسندگانی که از او پشتیبانی کرده‌بودند نشنیده‌بود.

جایزه ادبی فرومنتور به «نویسنده‌ای از هر ملیتی که مجموعه کارهایش از نگاه هیات داوران بتواند تاثیر پایداری در توسعه ادبیات مدرن بگذارد» تعلق می‌گرفت.  با توجه به این تفاسیر، هیات داورن در سال ۱۹۶۱ انتخاب درستی داشتند.

بعد از این جایزه داستان‌های بورخس شهرت جهانی پیدا کردند. سنت‌شکنی در روایت‌گری تاثیری جهانی داشت اما این موضوع درباره همه آثارش صدق نمی‌کند.

سهم عمده او در شیوه جدید روایت‌گری در روند نویسندگی آمریکای لاتین در قدم اول با باز کردن راه برای استفاده از تخیل بی‌حد و مرز اتفاق افتاد. در قدم دوم نشان داد که چگونه می‌توان مضامین مشترک جهانی را در نوشته‌ها مورد توجه قرار داد و در آخر توانست هنر استفاده از خوانده‌ها و انباشته‌ها برای بازگفتن مفهومی که مد نظر بود نشان دهد.

فارسی‌زبان‌ها  برای آشنایی با آثار بورخس مدیون ترجمه‌های احمد میرعلائی هستند. او سال ۱۳۴۸ با ترجمه کتاب «ویرانه‌های مدور»  نقش مهمی در معرفی بورخس به جامعه ادبی ایران داشت و سال ۱۳۵۱ «الف و داستان‌های دیگر» و سال ۱۳۵۵ «هزارتوها» را ترجمه کرد.
مجله اینترنتی ۳۰بوک

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

18 − شش =