/**/

تاریخ مکتوم جنبش مشروطه

332
زمان مطالعه: ۲ دقیقه

تاریخ مکتوم، تاریخ پنهان شده است. یعنی از افت‌و‌خیزهای گروهی روایت می‌کند که در یکی از مهم‌ترین تحولات معاصر ایران -و شاید مهم‌ترین آن‌ها- نقش داشتند اما دیگران میلی به دیدنشان نداشتند و ندارند. تاریخ مکتوم، تاریخ «تلاش‌های سیاسی فعالان ازلی در مخالفت با حکومت قاجار و تدارک انقلاب مشروطه» است که به چندین دلیل ناخوانده و ناشنیده مانده.

 

اهل باب و ازلی‌ها -که هر دو از پیروان محمدعلی باب به حساب می‌آمدند- بدعت‌گذاران در دین بودند و همین داغی که بر پیشانیشان زده شده کافی است تا کسی به سمت آن‌ها نرود. از طرفی دیگر، خوانشی خاص بر مطالعات مشروطه حاکم است که همه چیز را در دوگانهٔ «سنت» و «تجدد» می‌بیند و چندان تمایل ندارد تا چشم در چشم این واقعیت شود که بخش عمده‌ای از نیروهای مشروطه‌خواه براساس آموزه‌های دینی خود پیش رفتند و نه افکار نو. به عبارت دیگر، خیلی‌ از روشنفکرانْ ناصرالدین شاهِ مستبد را «سد راه افکار بزرگ» می‌دیدند اما این گروهی از بابی‌ها بودند که کمر به ترورش بستند و سرانجامْ انتقام صدور فرمان قتل محمدعلی باب را از او گرفتند. حکومت قاجار از نگاه اهل باب «دجال» بود و همین اعتقاد مذهبی باعث شد تا «در قضیه مشروطیت ایران، بابیان، پیشقدم باشند» و برخی از خواسته‌های اصلی این جنبشْ اولین بار از دهان آن‌ها شنیده شود: مثلاً درخواست برپایی «عدالت‌خانه» که «در حقیقت تخم مشروطیت بود» یکی از آن‌ها به حساب می‌آید و با دوز و کلک یکی از بابی‌ها، یعنی یحیی دولت آبادی، در میان خواست روحانیان متحصن جا داده شد:

…بعدها دانستم که دولت‌آبادی و رفقایش از علما تقاضا کرده بودند که خواسته‌های خود را بنویسند، تا آن‌ها را از راهی که می‌دانند، به شاه برسانند و پس از گرفتن، ورقه را عوض کرده و یک ماده در آخر آن الحاق کرده بودند و به این مضمون که: ما همان حکومت قانون را می‌خواهیم که در ممالک اروپا برقرار است! (ص: ۲۱۴)

 

تاریخ مکتوم روایتگر بخشی از تاریخ معاصر است که در مقابل چشم‌‌های همگان پنهان شده است چون علاوه بر آن‌چه گفته شد، مومنان به این آیین نیز ناگزیر پنهان‌کاری می‌کردند و چیزی دربارهٔ دین خود به دیگران بروز نمی‌دانند و ظاهری مسلمان داشتند.

بنابراین، حالا چاره‌ای نداریم جز این‌که از خلال نوشته‌ها و با کنار هم قرار دادن نشانه‌ها به بابی بودن شیخ هادی نجم‌آبادی و میرزا آقا خان کرمانی و سید جمال‌الدین اسدآبادی و میرزا یحیی دولت‌آبادی و.. ‌پی ببریم و تلاش کنیم تا از روابط آن‌ها با سفارتخانه‌های عثمانی و بریتانیا سر دربیاوریم.

 

آن‌چه خواندید براساس پژوهش سیدمقداد نبوی رضوی نوشته شده و خواندن آن برای هر کسی که شیفتهٔ تاریخ مشروطه است، واجب و ضروری به حساب می‌آید.

این کتاب با «مقدمه‌ای تاریخی» شروع می‌شود و پنج فصل در ادامهٔ آن قرار می‌گیرد. هر کدام از این فصل‌ها براساس یکی از کتاب‌های نویسندگان بابی‌مسلک نوشته شده است و با تحلیل‌ها و ارزیابی‌های نویسنده تکمیل می‌شود. در پایان، «کتابنامه» و «اسناد و تصاویر» و نمایه مقابل چشم خوانندگان قرار می‌گیرد.

تاریخ مکتوم با همت سیدمقداد نبوی رضوی از سوی نشر شیرازه منتشر شده است.

 

اگر به این موضوع علاقه دارید، کتاب تاریخ بی‌غرض را هم ببینید.
شاید برایتان جالب باشد
نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.