تفسیر عتیق نیشابوری؛ تفسیر قرآن به فارسی

556
زمان مطالعه: ۳ دقیقه

تفسیر سورآبادی تفسیری‌ست از تفاسیر کهن قرآن که از جهت اهمیت در میان تفسیرهای کهن تنها با ترجمه تفسیر طبری قابل قیاس است. ابوبکر عتیق نیشابوری معروف به سورآبادی نگارش این تفسیر را از قرن چهارم هجری به بعد در عهد آلب ارسلان سلجوقی آغاز کرده است. انتساب او به منطقه سورآباد چندان قابل استناد نیست و برخی از محققین احتمال داده‌اند که او اهل سوریان از دهات نیشابور بوده است.

نثر کتاب همانند بیشتر متون کلاسیک فارسی از جهت ارزش ادبی و غنای اصطلاحات و عبارات و لغات و ترکیبات قرآنی به زبان پارسی بسیار برجسته است. نثری روان، ساده و شیوا و شاید بتوان گفت آسان فهم. مولف خودش این تفسیر را “تفسیر التفاسیر” نامیده است.

سورآبادی یکی از دلایل فارسی نوشتن متن را این دانسته که از او خواسته‌اند تا نفع آن برای عموم باشد و گفته است که اگر آن را به عربی می‌نوشت باید کسی آن را درس می‌داد.

 فراتر شدم. مردی را دیدم دلوی در چاه اوگنده. چون برآوردی به سر رسیدی، تهی گشتی. گفتم: یا جبرئیل، آن چیست؟

گفت: مثل بدبختان است که رنج می‌برند و به دست ایشان هیچیز نه.

فراتر شدم. مردی را دیدم تخم در زمین می‌اوگند و در ساعت برمی‌آمد. گفتم یا جبرئیل آن چیست؟

گفت: آن مثل سلطان ظالم است که از خلق می‌ستاند و از وی می‌ستانند.

فراتر شدم. دو دیگ دیدم، در یکی گوشت کشتار پاکیزه می‌پختند و در یکی مردار گنده می‌آویختند و آن کشتار پاکیزه می‌گذاشتند. گفتم: یا جبرئیل، آن چیست؟

گفت: آن مثل کسی‌ست که زنی حلال دارد، او را فرو گذارد و گرد حرام گردد.

فرم ساختاری و صورتبندی این متن همانطور که ویراستار در یادداشت کتاب نوشته مطابق است با دیگر تفاسیر موجود در این دوره:

“پس از ذکر مقدمات اول هر سوره که توضیحاتی‌ست درباره تعداد آیات و کلمات و محل نزول سوره و فضیلت آن سوره، ترجمه آیات شروع می‌شود و هرجا که تفسیری لازم بوده است، سلسله آیات قطع می‌شود و پس از تفسیر، بخشی از قصه و گاهی تمامی قصه مربوط به آن قسمت می‌آید و آن‌گاه برمی‌گردیم به ادامه ترجمه آیات.”

ویژگی اصلی نویسنده در نوشتن متن روایت‌گری و قصه‌گویی اوست. چیزی که آن را به ادبیات تبدیل می‌کند و هر مخاطب شیفته داستان را به خود جذب می‌کند. روایتگر قصه ها به تعبیر مدرس صادقی گاه خود شخصیت‌های درون قصه ها هستند، گهگاهی هم قصه‌ها بدون راوی ست.

قصه‌های عتیق نیشابوری از درون او می‌جوشد و مال خود اوست. روایت او بیش از آن که متکی به هر روایت و منبع مکتوبی باشد، متکی به خود اوست. قصه‌هایی که از زبان او می‌خوانیم از هر سرچشمه ای برآمده باشند، بعد از عبور از صافی وجود اوست که به دست ما رسیده‌اند.

تفسیر عتیق نیشابوری
ویژگی‌‌های کتاب
  • حاوی واژه‌نامه؛ مشتمل بر برخی لغات و اصطلاحات به کاربرده شده در متن، همراه با معانی
  • حاوی نامنامه؛ شامل اسماء خاص به کار برده شده در متن
  • حاوی آیات به کار رفته در متن به صورت مجزا
  • چاپ خوشخوان و خوش‌دست است و کتاب به راحتی پیش چشمان شما به حالت باز باقی می‌ماند
  • کاغذ بالک؛ چاپ کتاب چشم را خسته و اذیت نمی‌کند
  • بوک مارک پارچه ای داخل کتاب
درباره ویراستار

جعفر مدرس صادقی داستان‌نویس و مترجم شناخته شده، متولد سال ۱۳۳۳ و اهل اصفهان است. او علاوه بر حوزه داستان‌نویسی و ترجمه در ویرایش متون کلاسیک هم تبحر ویژه‌‌ای دارد. “مجموعه بازخوانی متون” مجموعه‌ای از متون کلاسیک فارسی است با مقدمه و ویرایش جعفر مدرس صادقی که توسط نشر مرکز منتشر شده است. از این مجموعه تاکنون یازده کتاب به چاپ رسیده است.

جعفر مدرس صادقی
یادداشت ویراستار درباره کتاب

در برابر خواننده چیزی به جز عین خود متن نیست.آنچه در برابر اوست گزیده نیست و بازنویسی هم نیست: عین متن و صورت کاملی از خود متن است

چاپ اول این کتاب را نشر مرکز به تازگی در قطع وزیری منتشر کرده است.

در ادامه تصاویری از فهرست، نامنامه و واژه نامۀ این کتاب را مشاهده نمایید. برای دریافت تصاویر بر روی سایز بزرگ‌تر، بر روی آنها کلیک کنید.

مجلۀ اینترنتی ۳۰بوک

اگر این مطلب برای‌تان مفید بود پیشنهاد می‌کنیم به مطلبی که لینک آن را قرار داده‌ایم هم نگاهی بیاندازید.

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.