درمان رنج تو در ذهن آگاهی است

معرفی کتاب من ذهن آگاه هستم

379
زمان مطالعه: ۵ دقیقه

برخی کارها و امورات روزمرهْ ضروری هستند؛ مانند وظایف شغلی، تعمیر شیر آب، نظافت منزل و … اما برخی امور با اهمیت هستند؛ مثل استراحت کردن، میل کردن غذای مورد علاقه و لذت بردن از زندگی با یک پیاده‌روی سبک. اگر از انجام این کارهای سادۀ مهم غافل بمانید، شاید تاثیرش را بی‌درنگ مشاهده نکنید، اما زندگی‌تان رفته‌رفته کسالت‌بار، زجرآور و تیره‌و‌تار می‌شود. ما روزهای بسیاری را پشت‌ سر‌ گذاشته‌ایم و کارهای زیادی را انجام داده‌ایم، اما طعم زندگی را نچشیده‌ایم.

آیا فکر می‌‌کنید کمبود وقت باعث شده است که از انجام کارهای مورد علاقه‌تان باز بمانید؟

سنکا، فیلسوف رومی که دو هزار سال پیش می‌زیست، بر این اعتقاد بود که همۀ ما بیش از حدِ نیازْ زمان در اختیار داریم اما بیشترش را تلف می‌کنیم. (از کتاب کمک‌های فلسفه: خرید از ۳۰بوک)

مشغولیت دائم به وسایل ارتباط جمعی، امور شغلی و وظایف روزمره، به مرور شادابی و نشاط را از زندگی ما گرفته و همه‌چیز را به شکلی اتوماتیک و ما‌شینی در آورده است.

تصویر سنکا

به گفتۀ سنکا: ««زندگی کردن، کم‌اهمیت‌ترین فعالیت انسانِ مشغول است.» (همان کتاب)

مطالعۀ بیشتر: درس‌ های اساسی فیلسوفان‌ رواقی

انجام ضروریات شغلی تمام زندگی برخی از ما را در اختیار گرفته و آرامش خاطر را از ما ربوده است. خیلی از ما زمانی به ارزش واقعی زندگی پی می‌بریم که تقریبا به سرآمده است، در این صورت چه فرقی می‌کند که چند سال عمر کنیم یا چند هزار سال؟ به عقیدۀ سنکا باید از هر روزی که می‌رسد خوب استفاده کنیم، از آن لذت ببریم، با وجود همۀ دردها و مسائل بیشماری که وجود دارد. باید یاد بگیریم در میانۀ مشغله‌ها و رنج‌ها، فرصتی برای آرام گرفتن و لذت بردن فراهم کنیم. ذهن‌آگاهی در این مسیر به ما کمک می‌کند.

ذهن‌آگاهی چیست؟

ذهن‌آگاهی به ما می‌گوید که برای مدت اندکی هم که شده از حالت اتوماتیک و ماشینی روزانه‌ات بیرون بیا و یک دم زندگی کن. شیوۀ انجامش به قدری ساده است که شاید باورش برایتان سخت باشد. برای ذهن‌آگاهی تنها کاری که باید انجام دهید اینست که در هر لحظه حضور خود را به خاطر بیاورید، بدانید که زنده هستید، نفس می‌کشید، گام برمی‌دارید. حضور داشتن همان زندگی کردن است.

ذهن آگاهی یعنی حضور ذهن، حضور در لحظه و توجه به اینجا و اکنون.
ذهن آگاهی ارتباط ما با جهان اطراف را بهبود می‌بخشد. وقتی در لحظۀ اکنون حضور داریم، یعنی نه در گذشته هستیم و نه در آینده، پس نه حسرت‌‌ گذشته ما را می‌آزارد و نه اضطراب‌ و نگرانی‌ آینده. ذهن‌ آگاهی تسکین دهنده و شادی‌بخش است.
ذهن‌ آگاهی شامل چه مراحلی است و شیوۀ انجامش چگونه است؟
روزی شخصی نزد بودا رفت و از او توصیه‌ای خواست. بودا گفت: «بایست و نفس بکش.»

ذهن‌آگاهی حالتی است که با یک نفس عمیق در لحظۀ اکنون ساکن می‌شویم. متوجه حضورمان در لحظۀ حال می‌شویم، گویی به خود می‌آییم و از گذشته و آینده به زمان حال برمی‌گردیم. ذهن آگاهی در تولید اندیشه و فکر نقشی ندارد و در پی تفسیر و تحلیل لحظۀ حال نیست. ذهن‌آگاهی یعنی لحظه‌ای دست از فکر کردن کشیدن و فقط نظاره‌گر افکار خود بودن. این زمانْ فرصتی برای ذهن فراهم می‌کند تا آنچه را که عقل پرورش داده یا کشف کرده، هضم کند، بفهمد و به آگاهی برسد. هدف نخستِ مراقبهْ ایجاد آرامش نیست، بلکه می‌خواهد ما را از آنچه درونمان می‌گذرد آگاه کند.

ذهن آگاهی

ذهن آگاهی نام دیگر یکی از شیوه‌های مراقبه (مدیتیشن) نیز هست. در هر زمان و در هر مکانی که باشیم می‌توانیم ذهن‌آگاه شویم، فقط کافیست روی چیزهای موجود تمرکز کنیم. در ذهن‌آگاهی کاملا حضور ذهن داریم و هر آنچه را که در لحظه اتفاق می‌افتد می‌پذیریم. نه به گذشته فکر می‌کنیم و نه به آینده. تمام حواسمان معطوف به اکنون و لحظۀ حال است. این حالت با تمرکز روی تنفس آغاز می‌شود. کسی که در حال مراقبه است نباید تمرکز خود را از دست بدهد بنابراین بهتر است روی هدفی تمرکز کند که هیچگاه از حرکت نمی‌ایستد.

ذهن آگاهی با تمدد اعصاب تفاوت دارد. در تمدد اعصاب به محلی آرام و بی‌صدا میروید و شاید یک موسیقی ملایم و لذت بخش هم همراهی‌تان کند. اما در ذهن‌آگاهی باید شاهد اتفاقات پیرامون باشید و حتی صداهای مزاحم را بشنوید، بی‌آنکه قضاوت و تحلیل کنید. به همین دلیل ذهن آگاهی باعث ایجاد رابطه‌ای صلح آمیز با جهان اطراف می‌شود.

تیچ نات هان یکی از استادان بودایی می‌گوید: «مراقبه به معنی فرار نیست، بلکه روبرو شدن با واقعیت در کمال آرامش است.»

تصویر تیچ نات هان
با مراقبه همیشه جوان بمانید

این یکی از شعارهای محصولات زیبایی که امروزه همه‌جا می‌بینید، نیست. سال‌ها تحقیق و بررسی پشت آن است. افرادی که اهل مراقبه نیستند فکر می‌کنند مراقبه صرفا یک عمل روانی است. این تصور نادرست است. ذهن و جسم از هم جدا نیستند و اتفاقاتی که در یکی می‌افتد بر دیگری هم اثرگذار است. مراقبه بین ذهن و جسم هماهنگی ایجاد می‌کند.

از سال‌ها پیش محققان بر این باور بودند که لذت‌ها و خوشبختی‌هایی که از طریق جسم تجربه می‌کنیم و یا هنگامی که خودمان را مطرح می‌کنیم و توجهی از اطراف دریافت می‌کنیم، تاثیر مثبتی بر سلامتی جسم و ذهن ما می‌گذارد و باعث می‌شود که بدن خودش را بازسازی کند. جالب است بدانید محققان دریافته‌اند که مراقبه نیز از طریق اثرگذاری بر تلومرها (کلاهک‌های کوچکی که در انتهای کروموزم‌ها قرار دارند) روند پیری سلول‌ها را به تاخیر می‌اندازند.

در برخی تحقیقات مشاهده شده است که انجام مراقبه، ژن‌های خطرناک را نیز خاموش می‌کند.

با ذهن‌آگاهی به مصاف احساسات منفی بروید

ذهن‌آگاهی به ما در رویارویی با احساسات منفی‌ کمک می‌کند. وقتی حس بدی در بدن ما جریان دارد نمی‌توانیم با به‌کارگیری کلمات آن حس را آرام کنیم. باید از بدن با انجام تنفس، پیاده‌روی یا دراز کشیدن استفاده کنیم. با انجام این کارها از احساساتی که نمی‌توانیم مانعشان شویم فاصله می‌گیریم. هیجانات منفی شبیه حیواناتی هستند که می‌‌خواهیم رامشان کنیم. هرچه بیشتر سعی کنیم مانعشان شویم، وحشی‌تر می‌شوند. ما در ذهن‌آگاهی تمام احساسات منفی و ناراحت کننده را می‌پذیریم و فقط به نظارۀ آن‌ها می‌نشینیم تا بفهمیم چه هستند و می‌خواهند ما را به چه سمت و سویی بکشانند.

از لحظات کسالت‌بار برای ذهن‌آگاهی استفاده کنید

از لحظات کسالت‌باری که به انتظار یا بیماری می‌گذرند هم بهره ببرید و وجود خود را احساس کنید. اگر در انتظار رسیدن قطار مانده‌اید، بدانید که خیره شدن شما به انتهای ریل و حرص و جوش‌ خوردن‌هایتان تاثیری در سرعت حرکت قطار نخواهد داشت. ساکن لحظۀ حال شوید، موقعیت را بپذیرید، روی تنفس‌تان تمرکز کنید و به اصواتی که در ایستگاه قطار شنیده می‌شود گوش بدهید و به دنبال صداهایی بگردید که قبلا نشنیده‌اید. چشمانتان را باز کنید و چیزهایی را ببینید که قبلا به آن‌ها کوچکترین توجهی نکرده بودید.

چرا به ذهن آگاهی نیاز داریم؟

وفور یک چیز باعث کمبود چیز دیگری می‌شود. آگاهی از درون برمی‌خیزد، به همین دلیل هرچه بیشتر ذهن خود را به مسائل بیرونی معطوف کنیم، کمتر به آگاهی دست می‌یابیم. هیاهو و زرق‌و‌برق دنیا افکار ما را احاطه کرده است. ما دیگر تحمل اینکه دمی با خودمان خلوت کنیم و به اندیشه بپردازیم نداریم. هرچه بیشتر در دنیای بیرون غرق شویم، درون‌نگری ما کمتر می‌شود. سرعت بالای اتفاقات در جهان به کمبود آهستگی منجر شده است. ما تمام مدت در حالتی از عجله و اضطراب دست‌وپا می زنیم.

راه حل این است که خود را به داشتن حضور ذهن عادت بدهید، هر کاری با ذهن‌آگاهی شروع کنید. تا وقتی کاری را تمام نکرده‌اید به سراغ کار دیگری نروید. چند کار را هم زمان انجام ندهید. پس از اتمام هر کاری دقایقی درنگ کنید و به استراحت بپردازید. کمبود آرامش را با پرهیز از پرخاشگری‌ها جبران کنید.

سخن پایانی

خوشی‌ها در زندگی پایدار نیستند، در گذرند، می‌آیند و می‌روند. اگر هنوز به آن تصویر ایده‌آل و غیرواقعی که در کودکی برایتان ترسیم کرده‌اند باور دارید و منتظر زمان و مکانی هستید که از غم و زحمت فارغ شوید، طبیعی است که نتوانید از لحظۀ حال لذت ببرید. اگر در جهانی به دنیا آمده بودید که حضور درد و رنج در کنار شادی و آسودگی امری طبیعی بود، آیا باز هم از اصابت تیرهای رنج تا این حد دل‌آزرده و ناامید می‌شدید؟

خوشبختی چیزی نیست که بتوانیم به آن چنگ بزنیم و نگهش داریم. در کنترل ما نیست. نباید از فکر رفتنش نگران و غمگین شویم. باید تا وقتی هست از حضورش لذت ببریم و منتظر بازگشتش بمانیم. برای شادی کردن منتظر آن روزی که تمام مشکلاتتان برطرف شده باشد، نمانید. درست در میانۀ بدبختی‌هایتان جایی برای خوشی‌های کوچک باز کنید.

کریستف آندره در کتاب من ذهن آگاه هستم توضیحات مفیدی در مورد مراحل ذهن‌آگاهی و رها ساختن ذهن از احساسات منفی ارائه داده است. از ذهن‌آگاهی می‌توانیم هم برای سلامت جسم هم سلامت روان استفاده کنیم. این کتاب با ترجمۀ محیا احمدی پور و توسط نشر شمعدونی منتشر شده است.

اگر به این موضوعات علاقه دارید، شاید مطالعۀ این مطالب هم برایتان جالب باشد:

نقاط کور ذهنت را روشن کن

حکایت کاکتوس بخوان و از مشکلات رها شو

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.