معرفی نمایشنامۀ مده‌آ + ۴ نکته که باید از آن بدانید

629
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

اگر از تئاتر دوستان حرفه‌ای یا قدیمی باشید، حتما نمایشنامه مده‌آ را، که به جرئت می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین و محبوب‌ترین نمایشنامه‌های طول تاریخ است، می‌شناسید اما اگر تازه به این عرصه پا گذاشته‌اید و یا اگر نیاز دارید تا اطلاعات تاریخی – تئاتری خود را افزایش دهید، در ادامۀ این معرفی همراه ما باشید. نماشنامۀ مده‌آ از آثار به جا مانده از اوریپید، تراژدی نویس یونان باستان است. این نمایشنامه برگرفته از اسطوره یاسون (یا جیسون) و مِدِئا (یا همان مده‌آ) است.

مجسمه ای از اوریپید - نویسندۀ یونانی
  • آشنایی با جیسون و مده‌آ

جیسون یکی از پهلوانان اساطیر یونان، پسر آیسون، پادشاه یولوکس، است. حکومت آیسون توسط برادر ناتنی‌اش ربوده شده و یاسون برای کمک به پدرش و پس گرفتن تخت او، باید به دنبال پشم زرین برود. یاسون در این راه با مده‌آ اشنا و مده‌آ عاشق او می‌شود. خود مده‌آ دختر پادشاه منطقۀ کولخیس (در گرجستان) و از بزرگترین ساحرهای جهان باستان بود. بعد از آشنایی با جیسون، مده‌آ با قدرت جادوگری خود به او کمک کرد. در بخشی از این ماجراها مده‌آ که همراه جیسون و برادرش سفر می‌کرد، برای اینکه توسط دشمنانش دستگیر نشوند، برادر خود را کشت و بدنش را تکه تکه کرد. این کار باعث شد تا تعقیب کنندگان مجبور به جمع آوری تکه‌های بدن برادرش شوند و در نهایت به مده‌آ و جیسون فرصت کافی داد تا فرار کنند. از دیگر کمک‌های که مده‌آ به جیسون، این بود که پدر جیسون را که مرده بود، زنده کرد. برای این کار مده‌آ گلوی او را برید و بدنش را با معجونی جادویی پر کرد. در نهایت مده‌آ و جیسون با هم ازدواج می‌کنند و دارای دو فرزند می‌شوند.

حالا که با مده‌آ و جیسون آشنا شدیم، به سراغ نمایشنامه مده‌آ برویم.

  • شخصیت‌های اصلی نمایشنامه

  1. مده‌آ
  2. جیسون
  3. دو پسر آن‌ها
  4. معلم پسران
  5. کرئون (پادشاه کورینت، سرزمینی که مده‌آ و جیسون در آن ساکن‌اند)
  6. آجیوس (پادشاه آتن که در حال گذر از کورینت است)
  • داستان نمایشنامه

بعد از تمامی اتفاقات بالا، جیسون که همسری متعهد نیست، عاشق دختر کرئون (پادشاه کورینت) می‌شود و شاید فقط به خاطر قدرت‌طلبی، مده‌آ و فرزندانش را رها می‌کند تا با تنها فرزند شاه ازدواج کند و ادامۀ زندگی خود را در قصر بگذراند.

در همین حین، کرئون که خشم مده‌آ را می‌شناخته، برای احتیاط و جلوگیری از هر خطری، مده‌آ و فرزندانش را از سرزمین خود تبعید می‌کند، مده‌آ با اصرار از او یک روز زمان می‌خواهد تا به قول خودش بتواند آمادۀ رفتن شود اما در باطن او فقط به انتقام فکر می‌کند. در همین یک روز مده‌آ به صورت اتفاقی آجیویس، پادشاه آتن که بی‌فرزند است، را می‌بیند. مده‌آ به او قول فرزند می‌دهد و در ازایش از او قول می‌گیرد که در سرزمین او، آتن، بتواند در امنیت زندگی کند.

مده‌آ که عاشق جیسون بوده و به او همیشه وفادار بوده و به‌خاطر جیسون قربانی های بزرگی (از جمله قتل برادرش و ترک کردن سرزمین مادری‌اش) انجام داده، حالا درمانده و عصبانی است و هیچ چیز جز انتقام نمی‌تواند او را آرام کند. او برای این انتقام نه تنها پادشاه و شاهدخت را سوزانده و می‌کشد، بلکه برای بیشتر عذاب دادن جیسون، با غرایز و احساس‌های مادری‌ش مبارزه و پسران خود را نیز به قتل می‌رساند. او حتی اجازه نمی‌دهد جیسون جسد آن‌ها را دفن کند و یا حتی برای بار آخر آن‌ها را لمس کند. بعد از آشوب بزرگی که به پا کرده، مده‌آ به سمت آتن می‌رود.

  • ۴ نکته در مورد مده‌آ که شاید نمایشنامه را خواندنی‌تر کند:

  • در اولین اجرا، این نمایشنامۀ اساطیری چندان موفق نبود.

اوریپید نمایشنامه مده‌آ را برای جشنوارۀ دیونیسیا نوشت. در سال ۴۳۱ قبل میلاد مسیح، وقتی نماشنامه برای بار اول اجرا رقت، استقبال چندادن خوبی از آن نشد و برندۀ رتبۀ سوم (که از دید بعضی به معنی شکست بود) شد.

  • مده‌آ اولین نمود فمینیسیم در ادبیات جهان است.

از آثار اوریپید در مقایسه با آثار سایر نمایشنامه نویسان هم‌عصرش استقابل کم تری شد. بعد از مرگ ش، به او و نمایشنامه‌هایش برچسب ضد زن زدند، در حالی که از نگاه فرهیختگان معاصر، اوریپید یکی از اولین فمینیست‌ها در رشتۀ خودش است.

نکتۀ بسیار مهم در آثار اوریپید، توجه او نسبت به زنان است. شاید بتوان او را نخستین نویسنده‌ای دانست که در جهان باستان تا به این حد نسبت به حقوق زنان و جایگاه آنان در جامعه و در مقابل مردان حساسیت نشان می‌دهد.

مده‌آ طغیانی است علیه ظلمی که در حق زنان بی هیچ مجازاتی اعمال می گردد.

اوریپید پایه گذار فمینیسمی اولیه در دوران برده داری است.
صفحات ۱۸ و ۱۹

  • نام دیگر فرزند کشی، سندروم مده‌آ است.

با توجه به نحوۀ انتقام گیری مده‌آ از جیسون، به پدیده قتل فرزندان به خاطر انتقام گرفتن از همسر، سندروم مده‌آ نام گرفته است.

  • داستان مده‌آ اینجا تمام نمی‌شود.

همانطور که نمایشنامه بخشی از داستان را و نه از ابتدای آن، روایت می‌کند، پایان نمایشنامه نیز برابر با پایان داستان مده‌آ نیست. طبق اساطیر یونانی، مده‌آ در آتن به زندگی خود ادامه می‌دهد، دوباره بچه دار می‌شود و…


کتاب پیش رو فقط شامل متن نمایشنامه نیست. مترجم کتاب، اقای امیرحسین ندایی، برای ترجمۀ این کتاب، سه متن ترجمه‌شدۀ انگلیسی را تحلیل کرده، آن‌ها را با هم تطبیق داده و در نهایت، ترجمۀ کار را انجام داده است. او در این کتاب، بعد از متن نمایشنامه، در حدود ۳۰ صفحه، «تحلیل روان‌شناختی شخصیت مده‌آ» را آورده است.

عکس جلد نمایشتامه مده‌آ medea

در ادامه از شما دعوت می‌کنیم بخش کوتاهی از یکی از صحنه‌های این نمایش را (به کارگردانی رابرت وایدهد، ۱۹۸۲) تماشا کنید:

 

مجلۀ اینترنتی ۳۰بوک

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.