تصویر تهران در سینمای ایران

معرفی کتاب «نمایش رنج تهران در سینمای ایران»

244
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

آدم ها دو دسته‌اند: آن‌هایی که عاشق شهر خودشان اند و آن‌هایی که حتی نمی‌توانند یک لحظه شهر خودشان را تحمل کنند. سه عامل می‌توانند روی دیدگاه ما نسبت به یک شهر اثر بگذارند: ساختار جسمی و فیزیکی شهر، تجربیات و خاطرات شخصی و تصویری که ما آدم ها دربارۀ آن‌ها پدید می‌آوریم، به عبارت دیگر رسانه.

اما در شرایطی که خود ما هیچ‌گاه در شهری پا نگذاشته باشیم، تنها عامل موثر بر تصویر ذهنی ما از شهر می‌شود اثر رسانه، در این مورد فیلم و سینما.

«شهرها» همیشه در سریال‌ها و فیلم‌های سینمایی وجود داشته‌اند. در فیلم «میلیونر زاغه‌نشین» بود که زندگی در بمبئی را دیدیم. فیلم «راننده تاکسی» نیویورک را به ما نشان داد و در سریال «هزار دستان» تهران قدیم به تصویر کشیده شده. شاید ما حتی به خیلی از شهرها سفر نکرده باشیم اما به لطف فیلم‌ها و سریال‌ها نه فقط خود شهر بلکه خیایان‌ها و محله‌هایی از آن‌ها را هم بشناسیم و چه بسا رویای زندگی در آن‌ها را داشته باشیم.

کتاب «نمایش رنج تهران در سینمای ایران» نوشته خانم بهارک محمودی (که در انتهای این متن معرفی شده) نقش شهر تهران و دیدگاه‌های موجود نسبت به آن را در فیلم‌های سینمایی چندتن از کارگردانان مطرح از سه نسل‌ مختلف بررسی کرده است. به گفته خود بهارک محمودی در مقدمۀ کتاب:

آنچه از مفهوم نسل در این کتاب مدنظر است تعریفی است که ضمن در نظر داشتن مقولۀ زمان، تجربۀ مشترک اوضاع و احوال تاریخی و اجتماعی یکسانی را برای انتخاب و گروه‌بندی خود و از همه مهم‌تر تغییرات در و بین آنها در طول زمان در نظر گرفته‌است.

مقدمه – صفحۀ ۲۱

با توجه به معیارهای مختلف که در کتاب توضیح داده شده‌اند که “نسل” هم یکی از آن‌هاست، کارگردانانِ زیر و از هر کدام سه الی چهار فیلم، انتخاب و نقش و تصویر تهران در هر کدام از آن‌ها بررسی شده است.

اسامی این کارگردانان و فیلم‌های انتخاب شده‌شان در جدول زیر که از صفحۀ ۵۲ کتاب برداشته شده، دیده می‌شوند(با کلیک روی تصویر می‌توانید آن را در ابعاد بزرگ‌تر مشاهده کنید):

جدول بازیگرام و آثاری که در کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران بررسی شده اند

حال نگاهی به فهرست سه صفحه‌ای کتاب بیاندازیم (با کلیک روی هر تصویر می‌توانید آن‌را در ابعاد بزرگ‌تر مشاهده کنید):

صفحه اول فهرست کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران
صفحه دوم فهرست کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران
صفحه سوم فهرست کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران

با توجه به اینکه موضوع این کتاب در حوزۀ پژوهشی قرار می‌گیرد و سه عرصۀ شهر، سینما و منظر ذهنی را در پیوند با یکدیگر بررسی می‌کند، «بهارک محمودی» بعد از مقدمه و پیش‌گفتار در منظر ذهنی; میدان بازنمایی و دریافت، روند پیشرفت مطالب کتاب، بعضی مطالب اولیه و معیارها و شیوۀ تحلیل فیلم‌ها را توضیح داده‌ است. مثلا او گفته که در این کتاب از مفهوم امر والا برای اشاره به دوگانه‌ای که در تصویر سینمایی تهران وجود دارد استفاده شده، دقیق‌تر اینکه تهران همیشه در سینمای ایران حضور داشته اما در بستری از ناامنی و نارضایتی به تصویر کشیده شده است که باعث ایجاد آمیخته‌ای از عشق و نفرت شده. نویسنده در ادامۀ همین بخش توضیح می‌دهد که برای رسیدن به تفسیرهای نهایی، تحلیل فیلم‌ها در سه سطح “توصیف”، “تحلیل” و “تفسیر و مقایسه مضامین” به تفصیل صورت گرفته است.

.در سه بخش اصلی بعدی کتاب، نویسندۀ کتاب نقش تهران را در آثاری که در جدول بالا آمده بودند، به ترتیب زیر بررسی کرده است

  • بخش اول شهر بی حساب و بازگشت ناگزیر به روستا; آثار فیلم‌سازان دهه چهل
  • بخش دوم بارقۀ امید به فردای شهر; آثار فیلم‌سازان دهه شصت
  • بخش سوم میل غریب ماندن در شهر; آثار فیلم‌سازان دهه هشتاد

روند زیر در هر کدام از این سه فصل مشاهده می‌شود:

بعد از دیدن طرحی ساده از کارگردان و دریافت اطلاعاتی کلی دربارۀ زندگی و آثار او، نویسندۀ کتاب به سراغ آثار مورد بررسی او رفته اما به هر اثر، عنوان دیگری متناسب با آن مفهومی که در ذهن داشته، داده. مثلا برای فیلم آقای هالو (ساخته داریوش مهرجویی در سال ۱۳۴۹) او از عبارت “دام آشکار شهر” استفاده کرده است. در بررسی هر اثر، روند کلی داستان (شروع، میانه و پایان)، موقعیت‌ها و مکان‌ها و بعضی دیالوگ‌ها مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

مثلا در این کتاب دربارۀ فیلم رضا موتوری (ساختۀ مسعود کیمیایی در سال ۱۳۴۹) می‌خوانیم:

هویت واقعی رضا موتوری در طول فیلم دوبار پوسته عوض می‌کند. یکبار در قالب دیوانه می‌رود و بار دیگر در قالب روشنفکری که قصد نوشتن کتابی دربارۀ دیوانگان دارد. اما خود او که در واقع دزدی زبردست است و تنها دارایی اش موتوری است که بدان عشق می‌ورزد; هر دو مرتبه برای دست‌یابی به پول و در واقع تغییر موقعیت اقتصادی است که دست به این پوست‌اندازی می‌زند. از این روست که می‌توان مجموعه کنش های رضا موتوری را در واقع واکنش به اختلافی دانست که در طبقات اقتصادی شهر مشهود است.

صفحۀ ۱۰۵

بعد از بررسی هر فیلم، نویسنده به سراغ اثر بعدی آن کارگردان رفته است. پس از اتمام بررسی فیلم‌های هر هنرمند، بهارک محمودی کار جمع‌بندی را به کمک یک جدول در کنار نوشته‌های خودش انجام داده است.

تصاویر داخلی کتاب

تصویر داخلی کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران

یکی از جدول‌های داخل کتاب

جدولی برای جمع اوری آثار در کتاب نمیش رنج تهران در سینمای ایران

در آخرین فصل نیز که “سینما و تامل در باب شهر” نام دارد، بهارک محمودی جمع‌بندی کتاب خود را انجام داده است.

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

اگر …

  • از علاقه‌مندان به سینمای ایران و مخصوصا از طرفداران کارگردان‌هایی که نام‌شان در جدول آمده است هستید،
  • به دنبال تقویت نگاه جامعه‌شناسی خود به ویژه در فرهنگ ایران هستید،
  • فیلم‌ها را با دقت بیشتری تماشا می‌کنید و به دنبال جزییات فلسفی می‌گردید،

خواندن این کتاب را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

اگه به دنیای سینما و تئاتر علاقه‌مند هستید، شاید مطال زیر برایتان جالب باشد:

معرفی کتاب طراحی و اسکیس در صحنۀ تئاتر 

معرفی کتاب قدرت بازیگر – آموزش بازیگری به روش ایوانا چوبوک

دربارۀ نویسنده:

بهارک محمودی متولد سال ۱۳۶۱ فارغ التحصیل رشتۀ مطالعات اجتماعی در مقطع دکتری است. هم‌اکنون او عضو هیئت علمی و مشغول به تدریس در دانشگاه علامه طباطبایی تهران است. علامه بر این کتاب، او کتاب “تهران سینما و مدرنیتۀ شهری” را در سال ۱۳۹۲ منتشر کرده است.

تصویری از بهارک محمودی نویسنده کتاب نمایش رنج تهران در سینمای ایران

مجلۀ اینترنتی ۳۰بوک

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سیزده + یازده =