نوبل ادبیات در دست زنان نویسنده

349
زمان مطالعه: ۶ دقیقه

آلفرد نوبل در طول زندگی، چندین و چند بار وصیت‌نامه نوشت تا دست آخر سال ۱۸۹۵ وصیت‌نامه‌اش را باز کردند و دیدند دارایی‌هایش را در قالب جایزه برای کسانی به جا گذاشته که «بیشترین خدمت را به مردم کره‌زمین کرده‌باشند.»

دسامبر سال ۱۹۰۱، در پنجمین سالگرد درگذشت آلفرد نوبل، نخستین جایزه‌ها اهدا شد. جایزه نوبل ادبیات از همان اول جزو جوایز اصلی بود اما به زنان چندان روی خوشی نشان داده نشد.

نخستین زن نویسنده‌ای که جایزه نوبل گرفت سلما لاگرلوف بود. او جایزه را هشت سال بعد از نخستین جایزه، یعنی سال ۱۹۰۹ به دست آورد.

طولانی‌ترین دوره‌ای که هیچ زنی نامش در لیست دریافت‌کنندگان جایزه نوبل قرار نگرفت از ۱۹۶۶ تا ۱۹۹۱ بود: یعنی ربع قرن نادیده گرفتن زن‌ها.

به مرور با بلندتر شدن صدای زن‌ها دریافت جایزه برای آنها راحت‌تر شد. از بیست‌وهشت نویسنده دریافت‌کننده جایزه نوبل ادبی در دوران معاصر تنها ۹ نفر آنها زن هستند.

با تمامی این احوال، نام ۱۵ زن نویسنده در فهرست دریافت‌کنندگان جایزه نوبل ادبی قرار دارد که در ادامه با آنها و آثارشان آشنا می‌شوید.

۱) سلما لاگرلوف

نوبل ادبیات ۱۹۰۹

لاگرلوف نه تنها اولین دریافت‌کننده جایزه نوبل ادبی، بلکه نخستین زن پذیرفته شده در آکادمی سوئد سال ۱۹۱۴ هم بود.

او خودش معلمی اهل سوئد و رمان‌نویس بود و کارهایش اغلب تحت‌تاثیر نخستین تجربیاتش با کودکان و خوانش‌های متعددش از انجیل قرار داشت. او جایزه نوبل را به خاطر «آرمان‌گرایی والا، تخیل روشن و برداشت‌های معنوی متنوع که ویژه آثار اوست» به دست آورد.


۲) گراتزیا دلددا

نوبل ادبیات ۱۹۲۶

دلددا، رمان‌نویس ایتالیایی برای این نامش مشهور بود که حداقل سالی یک رمان می‌نوشت. دومین زنی بود که توانست نوبل ادبیات را به دست بیاورد.

آکادمی نوبل درباره علت دریافت این جایزه از سوی او نوشت:« آرمان‌های او والاست. او زندگی را در جزیره‌ی جداافتاده‌ی زادگاهش با ژرفا، شور و حرارت مجسم می‌کند و در عین حال آن را به مسائل مبتلابه‌ بشر پیوند می‌زند.» کارهای دلددا عموما درباره فرهنگ غالب در ساردینی و موضوعاتی همچون انزوا و تنهایی بود.


سگرید اوندست
۳) سیگرید اوندسِت

نوبل ادبیات ۱۹۲۸

این رمان‌نویس نروژی که عمیقا تحت تاثیر آموزه‌های کاتولیک بود عموما درباره تجربیات زنان و به طور خاص درباره زنان قرون وسطی می نوشت. مهمترین اثر او Kristin Lavransdatter بود که برای همین اثر و به خاطر «توصیف قدرتمند درباره زندگی در نواحی شمالی در دوران قرون وسطی» موفق به دریافت جایزه شد.

سال ۱۹۴۰ به خاطر مخالفت با آلمان نازی مجبور شد به آمریکا برود و پس از پایان جنگ بار دیگر به کشورش بازگشت.


۴) پرل.اس باک

نوبل ادبیات ۱۹۳۸

کتاب خاک خوب اثری بود که توانست برای پرل باک هم پولیترز و هم نوبل ادبیات به ارمغان بیاورد. او به عنوان دختر یک میسیونر آمریکایی بیشتر سال‌های اولیه زندگی‌اش را در چین گذراند.

این تجربه در بیشتر آثار او خودش را نشان می‌دهد. باک نخستین زن نویسنده آمریکایی بود که توانست نوبل ادبیات را به خاطر «توضیفات غنی و حماسی از زندگی دهقان‌ها در چین و شاهکارهایی در زمینه زندگی‌نامه‌نویسی» به دست بیاورد.


گابریلا مسیترال
۵) گابریلا میسترال

نوبل ادبی ۱۹۴۵

میسترال نام مستعار لوسیا گودوی آلکایاگا، شاعر و دیپلمات اهل شیلی بود. او نخستین فرد از آمریکای لاتین بود که توانست نوبل ادبیات را به خاطر «اشعاری سرچشمه گرفته از احساساتی قوی که نامش را به عنوان نمادی از آرمان‌های آرمان‌گرایانه تمامی جهان آمریکای لاتین جاودانه کرده‌است.» تصویر او روی اسکناس ۵۰۰۰ پزوی شیلی ثبت شده‌است.


۶) نلی زاکس

نوبل ادبیات ۱۹۶۶

در آلمان دوران نازی‌ها در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد و همین برای ضربه‌های شدید روحی و جسمی نلی زاکس کافی بود تا مابقی عمرش را تحت تاثیر قرار دهد. وحشت آن دوران در حدی بود که قدرت تکلم را از او گرفت.

سال ۱۹۴۰ به سوئد فرار کرد. در این کشور، لاگرلوف، نخستین برنده نوبل ادبیات کمی تا قسمتی جان زاکس را نجات داد و او را به زندگی بازگرداند. او از زبان شعر برای بیان توهمات و ترس‌هایی که همواره در زندگی داشت استفاده کرد و نوبل ادبیات را به خاطر «نوشته‌های برجسته غنایی و دراماتیک» به دست آورد.


۷) نادین گوردیمر

نوبل ادبیات ۱۹۹۱

نادین گوردیمر نویسنده‌ای از کشور آفریقای جنوبی بود اما آثارش در کشور خودش تا مدت‌ها اجازه چاپ نداشت.  خواندن کتاب‌هایی مثل «دختر برگر» و «مردم جولای» با درون مایه روایت‌های ضد آپارتاید و وقوع انقلاب‌های خیالی در این کشور ممنوع اعلام شد. با این حال کتاب‌ها در کشورهای دیگر منتشر و خوانده شد و اعضای آکادمی نوبل آثار گوردیمر را به خاطر «فایده عظیم برای جامعه بشریت» شایسته دریافت جایزه نوبل تشخیص داد.


۸) تونی موریسون

نوبل ادبیات ۱۹۹۳

اهدای جایزه نوبل این نویسنده‌ آمریکایی زیادی به تاخیر افتاده‌بود. موریسون دهه ۷۰ انقلابی در ادبیات به راه انداخت. در اواسط نوشتن سه‌گانه «محبوب (دلبند)» بود که جایزه نوبل را به خاطر « احاطه بر زبان و قدرت تصویرگری ادبی» به دست آورد. او نخستین زن سیاهپوستی بود که این جایزه را به دست آورد.


۹) ویسلاوا شیمبورسکا

نوبل ادبیات ۱۹۹۶

شاعر و مقاله‌نویس لهستانی جایزه نوبل را به خاطر «اشعاری طعنه‌آمیز که محتوای تاریخی و بیولوژیکی را در مختصات واقعیت‌های بشری آشکار کرده‌است» به دست آورد.

با یان حال، شیمبورسکا خودش اذعان کرده‌بود که که بیشتر از ۲۰۰۰ نفر در دنیا برای هنر شعر ارزش قائل نیستند و علاقه‌ای به آن ندارند.


الفریده یلینک
۱۰) الفریده یلینک

نوبل ادبیات ۲۰۰۴

یلینک، نمایشنامه‌نویس، رمان‌نویس، فمینیست و فعال اتریشی که ترسی از نوشتن درباره زنان، جنسیت و کمونیست ندارد یکی از جنجالی‌ترین زنان دریافت‌کننده جایزه نوبل ادبی است. یلینک از به دست آوردن جایزه خوشحال بود اما کمی بعد اعلام کرد که نمی‌تواند برای گرفتن جایزه به سوئد برود. (حتی به طعنه یکی از نویسنده‌های مرد را شایسته این جایزه به جای خودش معرفی کرد).

اما به هر حال جایزه آن سال را به خاطر « جریان موزون صدا در رمان‌ها و نمایشنامه‌هایی که پوچی کلیشه‌های جامعه و ایستادگی در برابر قدرت مرسوم در آن آشکار است» به دست آورد.


۱۱) دوریس لسینگ

نوبل ادبیات ۲۰۰۷

جغرافیای تاریخی لسینگ منحصر به فرد است. از پدر و مادری انگلیسی در خاک ایران به دنیا آمد، در رودزیای جنوبی در زیمبابوه زندگی کرد تا دست آخر به انگلیس رفت و آنجا مستقر شد. نام او به احتمال زیاد به خاطر کتاب دفترچه طلایی در دنیا شناخته شده‌است. کتاب خاطرات خیالی نویسنده‌ای به نام آنا وولف، که در آن همچون سایر آثار لسینگ به شخصیت درونی، فشارهای اجتماعی و فروپاشی ذهنی پرداخته شده‌است. او جایزه نوبل را بابت « حماسه سرایی زندگی زنان که با نگاهی منتقدانه، حرارت و قوه خیال، به بررسی و کاوش تمدنی چند تکه شده می پردازد» به دست آورد.


۱۲) هرتا مولر

نوبل ادبیات ۲۰۰۹

مولر در رمانی به دنیا آمد اما در آلمان بزرگ شد و به آلمانی نوشت. رمان‌نویس و شاعری که ذهن خلاقش را در آثاری چون فرشته گرسنگی و روباه همیشه شکارچی بوده‌است به نمایش گذاشته‌است. آثار مولر به ۲۰ زبان در دنیا ترجمه شده و مردم دنیا آنها را همانند آثار «وحشت ناشی از سیاست» (اگر چنین ژانری روزی تعریف شود!) می‌خوانند. مولر نوبل ادبیات را به خاطر « دقت شعر و صراحت نثر و چشم‌اندازی که از محروم‌شدگان به دست می‌دهد.» به دست آورد.


۱۳) آلیس مونرو

نوبل ادبیات ۲۰۱۳

مونرو استاد نوشتن داستان کوتاه است. این نویسنده کانادایی نقش بسزایی در ارتقای جایگاه داستان کوتاه در ادبیات زبان انگلیسی داشت. آکادمی نوبل هم به همین خاطر با عنوان «استاد داستان کوتاه در ادبیات معاصر» جایزه سال ۲۰۱۳ را به او اهدا کرد.


۱۴) سوتلانا الکسوویچ

نوبل ادبیات ۲۰۱۵

الکسوویچ به عنوان روزنامه‌نگار تحقیقی و مورخ تاریخ شفاهی، زندگی‌اش را صرف نوشتن درباره افرادی کرد که پس از جنگ یا فاجعه عموما فراموش می‌شوند: مادران، کودکان و زنان. او نخستین نویسنده بلاروسی بود که جایزه نوبل ادبیات را به خاطر «نوشته‌های چند صدایی که یادبود جنگ و شجاعت در زمانه ماست» به دست آورد.


۱۵) اولگا توکارچوک

نوبل ادبیات ۲۰۱۸

سال ۲۰۱۹ آکادمی نوبل به خاطر رسوایی‌های جریان #MeToo و به تعویق افتادن روند اهدای جوایز در سال ۲۰۱۸، دو برنده نوبل ادبیات اعلام کرد. به همین خاطر نام توکارچوک اکتبر سال ۲۰۱۹ اعلام شد در حالی که به صورت رسمی او برنده نوبل ادبیات ۲۰۱۸ بود.

توکارچوک در کشور خودش، لهستان، مشهور و محبوب است و نوشته‌هایش به خوبی خوانده می‌شود. ترجمه انگلیسی آثارش هم تا به امروز جوایز من‌بوکر را به دست آورده‌است. آکادمی سوئد نوبل ادبیات را به خاطر « گذشتن او از مرزهای رایج به کمک قدرت خیالپردازی و اشتیاق پایان‌ناپذیر نویسنده» به توکارچوک اهدا کردند.

هم‌زمان با توکارچوک، پیتر هاندکه اتریشی نیز برنده جایزه نوبل ادبیات شد.

اگر از این نوشته لذت بردید، مطلب زیر را هم ببینید.

شاید برایتان جالب باشد
1 نظر
  1. Nobody می گوید

    عالی…

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.