چهل ایدۀ فلسفی برای زندگی امروز

معرفی کتاب فلسفه در چهل ایده (درس‌هایی برای زندگی)

819
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

در مدرسه‌های معمولی فلسفه یاد نمی‌دهند. خیلی‌ها فکر می‎کنند فلسفه یک مورد تزئینی و اشارات روشن‌فکری‌ست، اما فلسفه از آن موضوعات مهم و ضروری است که همه باید در موردش بخوانند و بدانند. طی این همه سال کتاب‌های فلسفی زیادی چاپ شده‌اند و جالب اینکه هربار حرف تازه‌‌‌ای برای زدن داشته‌اند. فلسفه تمامی ندارد.

آلن دو باتن یکی از سرسپرده‌‌های فلسفه است. تسلی بخشی‌های فلسفه‌اش را خیلی‌‌ها خوانده‌اند. او از طریق مدرسۀ زندگی‌اش که یک موسسۀ آموزشی است، کتاب‌های فلسفۀ خوش‌خوان بسیاری را به چاپ رسانده تا درس‌هایی را که می‌توان از فلسفه برای زندگی آموخت به آگاهی ما برساند.

فلسفه در چهل ایده یکی از همین کتاب‌هاست و قرار است ما را به سفری در تاریخ بزرگ‌ترین اندیشه‌های فلسفی ببرد.
تصویر آلن دو باتن

فلسفه یعنی عشق‌ورزی به خرد و فیلسوف آنست که در پی خرد باشد. فلسفه فقط تفکر و اندیشیدن نیست. فسلفه یک شیوۀ زندگی است. اول بار سقراط دو هزار سال پیش با شعار «خودت را بشناس!» در کوچه‌ها و معابر به راه افتاد تا شیوۀ زندگی بر اساس فلسفه را به مردمانش بشناساند. از آن زمان تا کنون فلسفه راه درازی پیموده اما هرگز از نفس نیفتاده است.

تصویر سقراط

سقراط با سوالاتش مردم را می‌آزرد، می‌پرسید: «چرا با فلان شخص دوست هستی؟»، «چرا فلان چیز را دوست می‌داری؟» و دانست که مردم اغلب دلیل اندیشه‌ها و احساساتشان را نمی‌دانند. به نظر شما روزگار ما از این حیث با روزگار سقراط قرابتی ندارد؟

این است که معتقدیم فلسفه هرگز تمام نمی‌شود و باید به صحنۀ عمومی و میان مردمان بازگردد زیرا درس‌های بسیاری برای زندگی دارد.

اما پس از این مقدمه با ما همراه باشید تا نگاهی بیندازیم به کم و کیف کتابی که پیش‌تر از آن سخن گفتیم.

فلسفه در چهل ایده به چهل ایدۀ ناب از فیلسوفان غرب و شرق نظر می‌کند و از دل آن‌ها درس‌هایی را در باب خودشناسی، شکوفایی، عشق، دموکراسی، رنج، خیرخواهی، وفاداری و…. بیرون می‌کشد.

فلاسفۀ یونان باستان هدف زندگی را نه در خوشبخت‌ بودن که در شکوفا شدن می‌دانستند و آنچه خوشبختی را از شکوفایی متمایز می‌کند، درد است. رد همین ایده را در نظریات بزرگترین فلاسفۀ غرب، شوپنهاور و نیچه هم می‌بینیم و بعدتر ویکتور فرانکل که سعی کرد معنایی برای دردهایش بیابد و روش معنادرمانی را در روان‌درمانی ابداع کرد.

درس‌هایی که از فرانکل یاد می‌گیریم: روح خردمند؛ پناهگاه آدمی در اعصار بی‌خردی

یا ایده‌ای دیگر در جدال با دموکراسی است که از کتاب جمهوری افلاطون، شاگرد خلف سقراط برمی‌خیزد.

“ناممکن است که نظر هر شخص بتواند به‌ قوّت و هوشمندیِ نظرات دیگران باشد. رأی برابر در دموکراسی به این می‌ماند که ناخدای کشتی با هر مسافری مشورت کند که بهترین مسیر برای رد شدن از میان طوفانی قریب‌الوقوع چیست.” (ص: ۱۳)

افلاطون این ایراد را پذیرفته بود و چاره را در آموزش همگانی می‌دید تا خردمندی در همگان پرورش یابد.

فیلسوفان یونان بعدتر واژۀ «عوام‌فریب» را در اطلاق به سیاستمدارانی که از بی‌خردی مردم سوءاستفاده می‌کنند، ابداع کردند.

قبلا از این سری منتشر شده است: آرامش فلسفی، راهنمایی یک فیلسوف در سفر زندگی

فلاسفۀ یونان باستان جهت‌گیری جالبی نسبت به مفهوم عشق داشتند. عشق را دسته‌ای از عواطف و نگرش‌های بسیار متفاوت می‌دانستند، مثلا آن شیفتگی جسمانی اولیه را «اروس» نامیدند که پس از مدتی ضعیف می‌شود و گویا با خرد می‌آمیزد و جای خود را به چیز دیگری می‌دهد که «فیلیا» نام دارد، یعنی یک جور دوستی گرم و عمیق.

فیلیا عشق و دوستی در یونان باستان
تصویر سنکا فیلسوف رواقی یونان باستان

سِنِکا دریچۀ ورود به قلب فسلفۀ رواقی است. رواقی‌گری یعنی دردها را بپذیر، زندگی سراسر درد و درد طبعیت زندگی است. رواقی‌گری مکتبی بود که سنکا به تاسیس‌اش کمک کرد. سنکا به نکتۀ ظریفی پی برد: وقتی تلاش می‌کنی و از به ثمر ننشستن موضوعی برافروخته می‌شوی، در حقیقت از این به خروش آمده‌ای که چرا آنچه انتظار داشته‌ای رخ نداده است. فیلسوف رواقی می‌گوید: «چرا از وقوع زلزله برآشفته‌ای؟ آیا انتظار داری که زمین بر خلاف طبیعت خود رفتار کند؟» خشم و ناامیدی ما نتیجۀ باورهای اشتباه و انتظارات نامعقول ماست.

در این کتاب در پی گشت و گذار بین اهالی فلسفه، به نام‌هایی چون سنت آگوستین و پاسکال می‌رسیم. در این بین ماکیاولی هم درسی برای ما دارد و اگر از زاویه‌ای دیگر نگاه کنیم، شرارتی که از آن سخن رفته است تبدیل به سیاستی برای رویارویی با پستی‌ها و رذالت‌های جهان می‌شود. در حالیکه هگل از ما می‌خواهد جاروجنجال نکنیم و از تلخی‌ها و زشتی‌ها برنیاشوبیم، نیچه فرمان می‌دهد تا ارزش‌ها و معنویات را از یاد نبریم. اسپینوزا ما را از نالیدن برحذر می‌دارد و مونتنی با گفتن اینکه «همه گند می‌زنند!» خیالمان را راحت می‌کند تا کمی آرام بگیریم و وجدانمان آسوده شود، گواهی از اینکه فلسفه حتما به کار می‌آید.

تصویر کتاب فلسفه در چهل ایده

کانت، ادموند برک، آدام اسمیت، کرکگور، آلبر کامو، هایدگر هریک برای ما درس‌هایی دارند تا می‌رسیم به فلسفۀ شرق و کنفوسیوس، لائودز، بودا و…

کینتسوگی

تصویر کینتسوگی شکسته بندی ژاپنی

مثلا می‌خوانیم که وابی‌سابی در فلسفۀ ژاپن به‌طور خلاصه معنای عشق به ناکامی‌هاست و ما را با ذات حقیقی انسان آشتی می‌دهد، یادآور زیبایی خاصی که فلسفۀ ذن بودیسم در اشیاء تعمیر شده می‌دید، حتما داستان ظروف شکسته‌ای که با طلا مرمت می‌شده‌اند را می‌دانید.

فلسفۀ شرق گرچه از عمق و خرد هیچ کم ندارد، اما شاید کمتر از فلسفۀ غرب مورد توجه قرار گرفته است. یکی از خوبی‌های مسلم این کتاب این است که فلسفۀ شرق را در کنار فلسفۀ غرب به میان می‌کشد و دیدی کلی و کاربردی از دروس فلسفۀ شرق به مخاطب می‌دهد.

کتاب «فلسفه در چهل ایده» (درس‌هایی برای زندگی) به تازگی توسط انتشارات صدای معاصر و با ترجمۀ مترجم نام آشنای کتاب‌های فلسفی، شهاب‌الدین عباسی منتشر شده است.

شاید برایتان جالب باشد
2 نظرات
  1. بهزاد غفوری می گوید

    این کتاب جلد سوم از ده گانه موضوع معنا و فلسفه زندگی از نشر صدای معاصر هست یا یک کتاب جداست؟؟؟

  2. مجله 30بوک می گوید

    با سلام بله دقیقا، عنوان سوم از همون مجموعه ست که فرمودین

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.