کتاب «سفر به انتهای شب» چگونه زاده شد؟

327
زمان مطالعه: ۳ دقیقه
نویسنده‌ای که در آن واحد پزشکی رئوف است و ضدیهودی سرسخت، میهن‌پرست و همکار نازی‌ها، نویسندهٔ چیره‌دست و صاحب هذیانی‌ترین سبک قرن بیستم (از مقدمهٔ سفر به انتهای شب، ص: ۶).

وقتی همهٔ این صفات ظاهراً بی‌ربط به یکدیگر را در کنار هم بنشانیم، تصویر لویی فردینان سلین ظاهر می‌شود. او نویسندهٔ شاهکارهایی مانند «سفر به انتهای شب» و «دستهٔ دلقک‎ها» است اما مواضع سیاسی و اجتماعیش باعث شد تا در زمان حیات مورد لعن و نفرین باشد. تنها پس از مرگ بود که با محک آثارش سنجیده شد و مورد توجه قرار گرفت. او به اتهام حمایت و پشتیبانی از نازی‌ها کارش به دادگاه کشیده شد، دادگاه او را بی‌گناه شناخت اما حتی این رأی هم باعث نشد تا همه او را ببخشند و بی‌گناه به حسابش بیاورند. نوشته‌ها و نگاه سلین همیشه جنجالی باقی ماند و حالا دانشگاه کمبریج در مجموعهٔ «قله‌های ادبیات جهان» به سراغ او و یکی از محبوب‌ترین کارهایش یعنی سفر به انتهای شب رفته است.

«سفر به انتهای شب سلین» با قلم جان استارک، نویسنده و روزنامه‌نگار بریتانیایی، نوشته شده  و مانند دیگر کتاب‌های این مجموعه‌ تلاش کرده است تا زمینه‌های اجتماعی و تاریخی را روشن کند. در این کتاب هم به سیاق دیگر کتاب‌های مجموعهٔ «قله‌های ادبیات جهان» خوانندگان با گذر از مقدمه به گاه‌شماری با دو ستون طولی می‌رسند؛ یک ستون مربوط به «زندگی سلین» است و دیگری «وقایع تاریخی و فرهنگی» زمانه‌ای که نویسنده در آن می‌زیسته است. یک نگاه کلی به این گاه‌شماری نشان می‌دهد که نویسندهٔ متهم به یهودستیزی در چه فضای فکری و فرهنگی پرورده شده است؛ دو سال قبل از تولد او یک روزنامهٔ ضدیهودی شروع به فعالیت می‌کند و تولد او با دستگیری و محاکمهٔ جنجالی دریفوس همزمان می‌شود.

سفر به انتهای شب با همراهی سلین

سفر به انتهای شب شاهکار سلین است، و وجودش همیشه این سوال را پیش کشیده که بین راوی اول شخصِ خسته و دلزدهٔ کتاب با نویسندهٔ یاغی و تند و تیز آن چه نسبتی برقرار است؟ جان استارک در کتاب «سفر به انتهای شب سلین» تلاش می‌کند تا به همین سوال پاسخ دهد. او مدعی نیست که راوی دقیقاً همان سلینی است که می‌شناسیم بلکه نشان می‌دهد تجربیات نویسنده در پروردن تخیل سلین نقشی اساسی داشته است. مثلاً حرفهٔ پزشکی و جنگ و سفر به آفریقا و آمریکا و بازگشت دوباره‌ به پاریس بخشی از زندگی سلین بوده است اما او هنرمندانه آن‌ها را به چیزی جدید و داستانی بدل می‌کند که نه دقیقاً واقعیت زندگیش است و نه یکسره زادهٔ تخیل.

جان استارک در فصلی جداگانه ۶ مضمون اصلی سفر به انتهای شب و ارتباط آن‌ها با زندگی سلین را نشان می‌دهد. یکی از مضامین اصلی کتاب «سفر» است:

باردامو فقط به این دلیل سفر نمی‌کند که میدان داستان را فراخ‌تر کند، بلکه او از نظر خلق و خو نیز مجبور به این سفر است، چون هیچوقت از جایی که در آن است خشنود و راضی نیست. او برداشتی گریزگرا از سفر دارد، برداشتی که در نتیجهٔ خواندن آثار نویسندگان رمانتیک بزرگ قرن نوزدهم با آن آشنا هستیم: سفر نوعی تسلی قابل دسترس برای کسانی است که از ثبات و انعطاف‌ناپذیر بودن زندگی بیزارند، بهترین پاسخ برای ملالت‌ها و خستگی‌های مدرن. بی‌قراری باردامو همان چیزی است که به سلین هم نسبت داده‌اند، امتناع از اقامت در یک جا که می‌تواند به خشم علیه آدم‌هایی تبدیل شود که برای آن‌ها ثبات در زندگی آسایش و ایده‌آل است (ص: ۵۳)

بررسی سبک ویژهٔ «سفر به انتهای شب» موضوع فصل سوم کتاب است. خوانندگان از توضیحات جان استارک متوجه می‌شوند در وصف کتابی که هم زبان و هم محتوایش خوانندگان اولیه‌اش را انگشت به دهان کرد، باید از عبارت «ضدسبک» یاری گرفت.

آخرین فصل کتاب با عنوان «آیندگان» به تاثیر سلین بر آمدگان راه دراز ادبیات می‌پردازد و معلوم می‌شود که با وجود همهٔ آن بدایت و تازگی آغازین حالا دیگر سبک سلین غریب به نظر نمی‌رسد زیرا «در سال‌های پس از مرگ سلین، تاریخ ادبیات به راهی رفته است که او رفته».

«سفر به انتهای شب سلین» با ترجمهٔ رضا علیزاده از سوی نشر چترنگ منتشر شده است.

 

 

مجلهٔ اینترنتی ۳۰بوک

شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.